برخی از استانداردهای مهم در زمینه تجهیزات الکتریکی شامل استانداردهای CSA ،GS ،UL ،NEC ،VDE ،DIN ،ANSI ،IEEE و… می باشند. مهندسان برق شاغل در صنعت برق به این استانداردها نیاز دارند و در این صنعت کم و بیش با آنها در ارتباط هستند. در برق صنعتی استفاده از استانداردهای مختلف برای اطمینان از ایمنی و کارایی سیستم ها و تجهیزات الکتریکی رایج است. همچنین با توجه به روند جهانی یکسان سازی استانداردهای ملی و پذیرش هر چه بیشتر استانداردهای بین المللی، در شرایط کنونی بیشترین تلاش کشورها صرف مشارکت فعال در مراحل تدوین استانداردهای بین المللی می شود. در ادامه با فروشگاه برق صنعتی آذر نیرو همراه باشید تا بیشتر این استانداردها آشنا شوید.
همه چیز در مورد مهمترین استانداردهای صنعت برق
اکثر کشورهای صنعتی و پیشرفته از استانداردهای الکتریکی جهت تهیه نقشههای الکتریکی و ساخت تجهیزات برقی استفاده میکنند. در واقع تمامی محصولات الکتریکی در این کشورها باید دارای علامت های استاندارد تعریف شده باشند. این استانداردها عموما برای یکسانسازی مباحث علمی، فنی، صنعتی و تجاری استفاده می شوند. در ایران سازمان هایی در این زمینه وجود دارند و وظیفه تهیه و تدوین استانداردهای ملی لازم و انطباق آنها با استانداردهای بین المللی را بر عهده دار هستند. در این مقاله به معرفی استانداردهای مهم بین المللی و داخلی صنعت برق می پردازیم.
انواع استانداردهای صنعت برق جهان کدامند؟
همانگونه که در بالاتر اشاره کردیم از انواع استاندارد برق در جهان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
استاندارد ISO
انجمن استاندارد بین المللی (ISO-International Standards Association) یک فدراسیون بین المللی از سازمان های استاندارد ملی است که ماموریت آن توسعه استانداردسازی و فعالیت های مرتبط در جهان است. در واقع سازمان ISO طیف وسیعی از استانداردهای کلی و جزئی را برای هماهنگ کردن استانداردهای مختلف جهانی از جمله استانداردهای برق ایجاد می کند. استانداردهای ISO شامل دو نوع فنی و مدیریتی می باشد.
استاندارد بین الملل IEC
این سازمان (IEC – International Electrotechnical Commission) در سال 1906 تاسیس شد.لازم به ذکر است که این سازمان یکی از سازمان های مرتبط با استانداردهای بین المللی ISO می باشد و وظیفه تدوین و انتشار استانداردهای بین المللی IEC در حوزه صنعت برق و اصول ساخت تجهیزات الکتریکی، روش نصب و زمینه های مرتبط را عهده دار است. استاندارد IEC اساس استانداردهای ملی و مبنای ارزیابی، هماهنگی و صدور گواهینامه محصولات و فناوری های الکتریکی است که برای تسهیل تجارت بین المللی استفاده می شود. به همین دلیل در حال حاضر اکثر استانداردهای ملی در کشورهای مختلف بر اساس استانداردهای الکتریکی IEC یا موارد مشابه است.
لیست استانداردهای IEC مرتبط با تاسیسات الکتریکی
با توجه به بند 1-13-1 مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1395 استاندارد IEC یکی از مراجع اصلی در مبحث نظارت و طراحی تاسیسات برقی می باشد. در حال حاضر قوانین ایمنی استانداردهای سری IEC60364، IEC61140، IEC60479 و IEC61201 اساس اکثر استانداردهای الکتریکی در جهان را تشکیل می دهند. در جدول زیر به برخی از استانداردهای مرتبط IEC با تاسیسات برقی اشاره شده است.
| عنوان استاندارد | شماره استاندارد |
| ولتاژهای استاندارد IEC | IEC 60038 |
| اقدامات مستقیم در خصوص تجهیزات اندازه گیری الکترونیکی آنالوگ و لوازم جانبی | مجموعهIEC 60051 |
| ترانسفورماتورهای قدرت – کلیات | IEC 60076-1 |
| ترانسفورماتورهای قدرت–قابلیت تحمل اتصال کوتاه | IEC 60076-5 |
| مبدل های نیمه هادی–الزامات عمومی و مبدل های با کموتاسیون خط–مشخصات نیازهای اساسی | IEC 60146-1-1 |
| رله های اندازه گیری و تجهیزات حفاظتی–الزمات مشترک | IEC 60255-1 |
| فیوزهای فشار ضعیف–الزامات عمومی | IEC 60269-1 |
| فیوزهای فشار ضعیف – الزامات تکمیلی فیوزها برای استفاده توسط افراد مجاز (عمدتا فیوزهای با کاربرد صنعتی) – نمونه هایی از سیستم های استاندارد شده فیوزهای A تا K | IEC 60269-2 |
| فیوزهای فشار قوی–فیوزهای محدودکننده جریان | IEC 60282-1 |
| کابل های برق – محاسبه مقادیر جریان نامی – معادلات مقادیر جریان نامی (۱۰۰% ضریب بار) و محاسبه تلفات – کلیات | IEC 60287-1-1 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–اصول بنیادی، ارزیابی ویژگی های کلی، تعاریف | IEC 60364-1 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–حفاظت برای ایمنی–حفاظت در مقابل شوک الکتریکی | IEC 60364-4-41 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–حفاظت برای ایمنی–حفاظت در مقابل اثرات حرارتی | IEC 60364-4-42 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–حفاظت برای ایمنی–حفاظت در مقابل اضافه جریان | IEC 60364-4-43 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–حفاظت برای ایمنی–حفاظت در مقابل اختلالات ولتاژ و اختلالات الکترومغناطیسی | IEC 60364-4-44 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–انتخاب و نصب تجهیزات الکتریکی–قوانین کلی | IEC 60364-5-51 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–انتخاب و نصب تجهیزات الکتریکی–سیستم های سیم کشی | IEC 60364-5-52 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–انتخاب و نصب تجهیزات الکتریکی–جداسازی، کلیدزنی و کنترل | IEC 60364-5-53 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–انتخاب و نصب تجهیزات الکتریکی–آرایش های زمین و هادی های حفاظتی | IEC 60364-5-54 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–انتخاب و نصب تجهیزات الکتریکی–سایر تجهیزات | IEC 60364-5-55 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف – بازرسی | ۶۰۳۶۴-۶ IEC |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–مکان های حاوی حمام یا دوش | IEC 60364-7-701 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–استخرهای شنا و فواره ها | IEC 60364-7-702 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–اتاق ها و کابین های حاوی گرم کننده های سونا | IEC 60364-7-703 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–تاسیسات ساخت و ساز و تخریب | IEC 60364-7-704 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–مکان های کشاورزی و باغبانی | IEC 60364-7-705 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–مکان فعالیت های با جابجایی محدود | IEC 60364-7-706 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–پارک کاروان ها، پارک های تفریحی و مکان های مشابه | IEC 60364-7-708 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–اسکله و مکانهای مشابه | IEC 60364-7-709 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–اماکن پزشکی | IEC 60364-7-710 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–نمایشگاهها و غرفه ها | IEC 60364-7-711 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف – نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص – سیستم های تغذیه برق خورشیدی (PV) | IEC 60364-7-712 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–مبلمان | IEC 60364-7-713 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–تاسیسات روشنایی خارجی | IEC 60364-7-714 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–تاسیسات روشنایی ولتاژ خیلی پایین | IEC 60364-7-715 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–واحدهای موبایل و یا قابل حمل و نقل | IEC 60364-7-717 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–امکانات همگانی و محل های کار | IEC 60364-7-718 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–تاسیسات برق در کاروان ها و کاروان های موتوری | IEC 60364-7-721 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندیهای تاسیسات یا مکان های خاص–عملیات بهره برداری یا تعمیر و نگهداری گذرگاه ها | IEC 60364-7-729 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–تاسیسات الکتریکی موقت برای سازه ها، تجهیزات تفریحی و غرفه های محلات، پارک های تفریحی و سیرک ها | IEC 60364-7-740 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–نیازمندی های تاسیسات یا مکان های خاص–کابل های حرارتی و سیستم های گرمایشی تعبیه شده | IEC 60364-7-753 |
| تاسیسات الکتریکی فشار ضعیف–بهره وری انرژی | IEC 60364-8-1 |
| اصول پایه ای و ایمنی برای رابط انسان و ماشین، نشانه گذاری و شناسایی–شناسایی ترمینال های هادی ها و انتهای هادی ها | IEC 60446 |
| اثرات جریان بر روی انسان ها و دام–جنبه های عمومی | IEC 60479-1 |
| اثرات جریان بر روی انسان ها و دام–جنبه های خاص | IEC 60479-2 |
| اثرات جریان بر روی انسان ها و دام–اثر جریان عبوری از بدن دام | IEC 60479-3 |
| درجه حفاظت محفظه ها (کد IP) | IEC 60529 |
| مشخصات لینک های فیوزی فشار قوی برای کاربردهای مدارهای موتوری | IEC 60644 |
| هماهنگی عایقی برای تجهیزات سیستم های فشار ضعیف–تمام طبقات | IEC 60664 |
| ابعاد تابلوی فشار ضعیف و تابلوی فرمان. نصب استاندارد بر روی ریل ها برای پشتیبانی مکانیکی از تجهیزات الکتریکی در تاسیسات تابلو و تابلوی فرمان | IEC 60715 |
| محدودیت دمای اتصال کوتاه کابل های برق با ولتاژ نامی یک کیلوولت (Um=1.2 kV) و سه کیلوولت (Um=3.6 kV) | IEC 60724 |
| الزامات عمومی برای کلیدهای حفاظتی جریان باقیمانده | IEC 60755 |
| راهنمای کاربردی انتخاب لینک فیوزهای محدودکننده جریان ولتاژ بالا برای مدار ترانسفورماتور | IEC 60787 |
| تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – مقررات عمومی | IEC 60947-1 |
| تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – کلیدها | IEC 60947-2 |
| تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – کلیدها، قطع کننده ها، کلید – قطع کننده ها و واحدهای ترکیبی با فیوز | IEC 60947-3 |
| تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – کنتاکتورها و راه اندازهای موتور – کنتاکتورهای الکترومکانیکی و راه اندازهای موتور | IEC 60947-4-1 |
| تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – تجهیزات با عملکرد چندگانه – تجهیزات کلید تبدیل | IEC 60947-6-1 |
| حفاظت در مقابل شوک های الکتریکی – جنبه های مشترک تاسیسات و تجهیزات | IEC 61140 |
| استفاده از محدودیت های ولتاژ تماسی مرسوم – راهنمای کاربردی | IEC 61201 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – راهنمای مونتاژ | IEC / TR 61439-0 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – مقررات عمومی | IEC 61439-1 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – قطعات تابلوی قدرت و تابلو فرمان | IEC 61439-2 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – تابلوهای توزیعی که توسط افراد عادی بهره برداری می شود (DBO) | IEC 61439-3 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – الزامات خاص برای قطعات سایت های ساخت و ساز (ACS) | IEC 61439-4 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – قطعات برای شبکه های توزیع عمومی | IEC 61439-5 |
| مونتاژ تابلو و تابلو فرمان فشار ضعیف – سیستم باس داکت | IEC 61439-6 |
| ایمنی برق در سیستم های توزیع فشار ضعیف تا ۱۰۰۰ ولتacو ۱۵۰۰ ولتdc – تجهیزات آزمایش، اندازه گیری یا پایش اقدامات حفاظتی – الزامات عمومی | IEC 61557-1 |
| حفاظتی فشار ضعیف – برقگیر حفاظتی متصل به شبکه های مخابراتی و ارسال علائم – الزمات عملکرد و روش های آزمون | IEC 61643-21 |
| برقگیر حفاظتی فشار ضعیف – برقگیر حفاظتی متصل به شبکه های مخابراتی و ارسال علائم – انتخاب و اصول کاربرد | IEC 61643-22 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – آزمایش های ترکیبی | IEC 62271-101 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – جداکننده های جریان متناوب و سکسیونرهای زمین | IEC 62271-102 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – کلید برای ولتاژهای نامی بالاتر از یک کیلوولت تا ۵۲ کیلوولت | IEC 62271-103 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – کلید – فیوز جریان متناوب ولتاژهای نامی بالاتر از یک کیلوولت تا ۵۲ کیلوولت | IEC 62271-105 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – تابلوی جریان متناوب تمام بسته فلزی (metal enclosed) و تابلوی فرمان برای ولتاژهای نامی بالاتر از یک کیلوولت تا ۵۲ کیلوولت | IEC 62271-200 |
| تابلو و تابلو فرمان ولتاژ بالا – پستهای پیش ساخته HV/LV | IEC 62271-202 |
| حفاظت در مقابل صاعقه – قسمت ۱: اصول کلی | IEC 62305-1 |
| حفاظت در مقابل صاعقه – قسمت ۲: مدیریت ریسک | IEC 62305-2 |
| حفاظت در مقابل صاعقه – قسمت ۳: آسیب فیزیکی به سازه ها و خطرات عمر | IEC 62305-3 |
| حفاظت در مقابل صاعقه – قسمت ۴: سیستم های برق و الکترونیک در سازه ها | IEC 62305-4 |
استاندارد بینالمللی IEEE
این استاندارد مخفف Institute Of Electrical And Electronics Engineers، یکی از مهمترین نهادهای استاندارد بین المللی است. این موسسه متشکل از مهندسان برق و الکترونیک می باشد. این استاندارد انواع محصولات فنی، مهندسی پزشکی، مخابرات، حمل و نقل، فناوری نانو و غیره را پوشش می دهد.
استاندارد NEC
این یکی از استانداردهای الکتریکی ایالات متحده آمریکا است که در زمینه توسعه قوانین ایمنی برای تاسیسات الکتریکی کار می کند. این سازمان که National Electrical Code نامیده می شود؛ قسمتی از سازمان حفاظت در برابر آتش در آمریکا هم به حساب می آید. محصولات برقی عرضه شده تحت نظارت این سازمان دارای برچسبی هستند که نشان می دهد طراحی، ساخت و آزمایش آنها مطابق با این استاندارد بررسی شده است. این سازمان کلیه تجهیزات الکتریکی تولیدی را از فیلتر تست های مختلف مانند UL، CSA، FM، MET و UR عبور می دهد.
استاندارد برق ANSI
این سازمان که به عنوان موسسه ملی استاندارد آمریکا شناخته می شود، بر صدور مجوز استانداردهای خدمات، محصولات، عملکرد کارکنان و فرآیندهای کاری نظارت می کند. این سازمان غیرانتفاعی مطابق با استانداردهای بین المللی و همچنین استانداردهای ایالات متحده است. در واقع این کار برای جهانی شدن استانداردهای تدوین شده آمریکا انجام می شود.
استاندارد UL
یکی دیگر از استانداردهای مهم الکتریکی آمریکا که به عنوان آزمایشگاه UnderWriters نیز شناخته می شود. تخصص این سازمان در آتش سوزی و ایمنی تجهیزات برق است. در واقع این سازمان تجهیزات را تست و برای استفاده از آن گواهی صادر می کند. نماد این سازمان در دو نوع UL Recognized و UL Listed وجود دارد که هر کدام معنای خاص خود را دارند. در واقع هر محصولی با این علامت به این معنی است که تمام استانداردهای ایمنی در مورد آتش و برق را پاس کرده است.
استاندارد برق GS
این یکی از استانداردهای برق آلمان است که به عنوان نماد ایمنی در این کشور شناخته شده است. این سازمان گواهی استفاده از محصولات جدید را مطابق با مقررات ایمنی آلمان تایید و صادر می کند. این استاندارد قوانین کار با تجهیزات ولتاژ پایین را تدوین میکند. به عنوان مثال، استفاده از علامت استاندارد GS همراه با علامت TuV Rheinland GS نشان می دهد که تجهیزات الکتریکی مورد نظر توسط TuV Rheinland تست و آزمایش شده است.
استاندارد IP
از این استاندارد برای بیان مقاومت تجهیزات الکتریکی در برابر نفوذ آب و سایر عوامل محیطی استفاده می شود که به معنی محافظت در برابر نفوذ است. معمولا برای درجهبندی میزان مقاومت محصول اعداد دو رقمی را جلوی این عبارت قرار میدهند. رقم اول از سمت راست نشان دهنده محافظت از بدنه محصول در برابر عوامل محیطی و رقم دوم نشان دهنده محافظت از محصول در برابر نفوذ آب است.
استانداردهای مهم صنعت برق در ایران
استاندارد ملی ایران ISIRI
سازمان ملی استاندارد ایران که متشکل از 28 کمیته ملی مختلف است، یکی از اعضای سازمان بین المللی ISO نیز محسوب می شود. این کمیته سازمانی، وظیفه تهیه و تدوین استانداردهای ملی ایران را بر عهده دارد. همچنین سازمان ملی استاندارد ایران نیز مسئولیت نظارت بر اجرای استانداردهای تدوین شده را بر عهده دارد. هر محصولی با لوگوی این شرکت به معنای رعایت تمام استانداردهای ملی ایران است.
استانداردهای برق وزارت نیرو
یکی دیگر از استانداردهای برق ایران، توسط شرکت توانیر که به عنوان یک شرکت مادر تخصصی شناخته میشود بوده که نقش تهیه و تدوین پروتکلها و مقررات استفاده از محصولات برقی را عهده دار است. همچنین بر اجرای این استانداردها نظارت دارد.
سازمان نظام مهندسی کشور
این سازمان همچنین مقررات و استانداردهای ملی ساختمان را منتشر می کند. آیین نامه منتشر شده توسط این سازمان شامل مشخصات عمومی، فنی و عملیاتی تاسیسات برقی ساختمان می باشد. این تاسیسات در سطح های ضعیف و متوسط هستند.
✅سخن پایانی
در دنیای الکترونیک از شکل ها و نقشه ها برای بیان ایده ها استفاده می شود. آنها همچنین استانداردهایی را بیان و استفاده از ایده ها تعیین می کنند. به همین دلیل قبل از کار با تجهیزات الکتریکی بهتر است از استانداردهای روز آگاهی کافی داشته باشید. استانداردها مجموعه ای از قوانین مربوط به برق و علم هستند که برای درک بهتر نحوه عملکرد تجهیزات نوشته شده اند. این استاندارد توسط مراجع ذیصلاح هر کشور ایجاد شده است و افراد یا شرکت های سازنده، طراحی و یا نصب انواع وسایل برقی باید مدارک مربوطه را دریافت کنند. مهندسین برق و متخصصان می توانند برای دریافت استانداردهای صنعت برق به سازمان نظام مهندسی کشور مراجعه کنند.
استاندارد IEC (International Electrical Standard) یکی از استانداردهای معتبر مورد تایید تمامی کشورهای جهان می باشد. سایر استانداردهای نقشه کشی در سراسر جهان عبارتند از ANSI (ایالات متحده آمریکا)، BSI (بریتانیا)، UNI (ایتالیا)، GOST (روسیه) و JISC (ژاپن). اما در ایران از دو استاندارد DIN و IEC بیشتر استفاده می شود.
فهرست بالا تنها چند نمونه از استانداردهای مورد استفاده در صنعت برق هستند و هر صنعتی ممکن است استانداردهای دیگری داشته باشد. همچنین استانداردها با توجه به پیشرفت های تکنولوژیکی و الزامات صنعت به روز می شوند. ممنون از اینکه با فروشگاه برق صنعتی آذر نیرو همراه بودید.