کنتاکتور چیست؟
یکی از سؤالات متداولی که در صنعت برق بارها پرسیده میشود، این است که «کنتاکتور چیست و چه کاربردی دارد؟». در پاسخ این پرسش به طور خلاصه باید بگوییم، کنتاکتور یکی از تجهیزات اصلی و کاربردی در برق صنعتی است؛ این وسیله با ولتاژها و جریانهای متفاوتی به بازار عرضه میشود. اگر با حوزه برق سروکار داشته و یا یک آشنایی اجمالی در این زمینه دارید، باید بدانید که مدارهای الکتریکی از قطعات ریزودرشتی ساخته شدهاند. وجود این قطعات برای کارکرد درست مدار، الزامی است. در برخی مواقع این مدارهای الکتریکی دارای جریان بوده و روشن هستند در برخی مواقع هم نیاز است این مدارات خاموش بوده و جریان آنها قطع شود. وظیفه این قطع و وصل کردن جریان در مدارات الکتریکی را قطعهای به نام کنتاکتور برعهده دارد.
پس اگر به حوزه برق صنعتی علاقهمند هستید، آشنایی با کنتاکتور برای شما خیلی مهم است. در راستای این هدف، در ادامه این مقاله از سایت آذر نیرو، میخواهیم بهصورت جزئی به پاسخ پرسش «کنتاکتور چیست و چه کاربردی دارد» پرداخته و موارد مرتبط به آن را برسی نماییم.
برای آشنایی بیشتر با این قطعه، در ادامه با سایت آذر نیرو همراه باشید.
تعریف کنتاکتور
در ابتدا، مقاله را با تعریفی دقیق از کنتاکتور شروع میکنیم. Contactor به زبان ساده وسیلهای است که مانند یک کلید در مدار عمل میکند؛ بهگونهای که از آن برای روشن و خاموشکردن مدار در توانهای بالا استفاده میشود. در حقیقت میتوان گفت، این قطعه یک کلید الکترومغناطیسی بوده و با کمک جریان کم در ورودی مدار، جریانهای زیاد خروجی مدار را، قطع و وصل میکند. بهعبارتدیگر بهجای اینکه کار قطعووصلی مدار توسط دست اپراتور انجام شود، یک جریان کم به مدار وارد کرده و موجب تحریک آن میشوند؛ در نتیجه و با تحریک، مدار در حالت روشن قرار میگیرد و با قطع این جریان کم ورودی، مدار نیز خاموش میشود. در بیان سادهتر، این فرایند را میتوان این شکلی تعریف کرد: با ارسال یک جریان کوچک به کنتاکتور، این قطعه متوجه میشود که باید کلید داخلی خود را در حالت روشن بگذارد و با قطع این جریان متوجه میشود که کلید داخلی باید در حالت خاموش قرار داده شود. این قطعاتی که موجب روشنی و خاموشی مدار میشوند، انواع و ظرفیتهای گوناگونی دارند. حداقل و حداکثر جریان آنان نیز از بازه چند آمپر تا هزار آمپر متغیر است.
از کنتاکتور بهعنوان یک سوئیچ کنترل شده الکتریکی، میتوان یادکرد که در مدارهای الکتریکی قدرت، برای کلیدزنی استفاده میشود. اغلب، کنترل کنتاکتور بهوسیله مداری است که قدرت بسیار پایینتری از مدار کلید زده شده دارد. برای درک بیشتر این مسئله، برای شما اینگونه مثال بزنیم، این نحوه کنترل کنتاکتور شبیه آهنربای سیمپیچ 25 ولتی است که یک سوئیچ موتور 250 ولتی را کنترل میکند.
انواع کنتاکتور
همانطور که در فوق نیز اشاره کردیم، کنتاکتور انواع مختلفی دارد. هدف کنتاکتور برخلاف فیوز یا همان مدارشکن، ایجاد اختلال در عملکرد جریان اتصال کوتاه نیست. جریان شکست در گستره کنتاکتورها در برگیرنده،24 ولت DC تا چندین کیلوولت و چند آمپر تا هزاران آمپر است.
در خصوص اندازه فیزیکی کنتاکتورها نیز باید بگویم باتوجهبه انواع و ویژگیهای آنان متغیر است؛ مثلاً این قطعه در برخی موارد بهقدری کوچک است که در دست جا شود و در برخی موارد نیز اندازه یک ضلع آن به حدود یک متر نیز میرسد. از انواع کنتاکتورها میتوان برای نورپردازی، کنترل موتورهای الکتریکی، بانکهای خازنی، گرمایش، تبخیرکنندههای حرارتی و سایر بارهای الکتریکی استفاده کرد.این قطعه ممکن است درآزمایشهای نیمهرسانا، به سوکتهای مخصوص متصلکننده دستگاههای تحت آزمایش نیزاطلاق شود.
نحوه کار کنتاکتور
کارکرد
کنتاکتور اغلب در دستگاههایی نقش دارد که با قطع و وصل جریان، دائماً در حال روشن و خاموش شدناند. این قطعه از دو هسته به شکلهای E و یا U ساخته شده است ؛یکی از این هستهها متحرک بود و از هسته ثابت توسط فنری جدا میشود. هسته متحرک، کنتاکتهای عایق را در اتصال با خود جابهجا میکند. هسته ثابت نیز یکسری کنتاکتهای دیگر فیکس شده با خود، دارد.
بعد متصل شدن به برق
هنگامی که این سوئیچ مغناطیسی به برق وصل میشود، با عبور جریان از هسته ثابت آن، یک میدان مغناطیسی تشکیل داده میشود. این میدان مغناطیسی مشخصکننده وضعیت کنتاکتها است. هنگام وصل بودن این قطعه به برق، هسته متحرک و تیغه حرکت کرده و با کنتاکت ثابت، تماس برقرار میکنند. اتصال بین دو هسته ثابت و متحرک، توسط جریان عبوری از سیمپیچ، حفظ میشود.
کاهش عملکرد و ولتاژ
هنگام کاهش ولتاژ و یا قطع جریان بوبین، کنتاکتهای متحرک توسط نیروی فنر در موقعیت قطع، قرار میگیرند؛ و نتیجه آن باعث قطع جریان میشود. در این حین، جریان تغذیهکننده موتور نیز قطع شده و کنتاکتور بهاصطلاح آزاد میشود. در حین انجام این فرایند برخی کنتاکتهای باز، بسته شده و برخی دیگر که بسته هستند، باز میشوند.
یکی از موارد موردتوجه در خصوص این وسیله که همواره توسط متخصصین برق صنعتی بهدقت برسی میشود، تمیزی و عدم وجود هوا در آن است، زیرا اگر درون کنتاکتور هوا وجود داشته باشد، مانع از بستهشدن کامل آن شده و نتیجه آن باعث افزایش جریان کار بوبین میشود. افزایش جریان کار بوبین نیز موجب میشود سیمپیچهای داخلی این قطعه بسوزند.
کاربرد انواع کنتاکتور
در عصر امروز در صنایع مختلفی از کنتاکتور استفاده میشود. در ادامه مقاله به برخی از کاربردهای این وسیله در صنایع مختلف اشاره کردهایم:
- کنترل کردن نورافکنی: در تأسیسات بزرگ، از این تجهیزات میتوان برای کنترل کردن نورپردازی استفاده نمود. بهعنوانمثال، کنترل نورافکنی در یک ساختمان اداری و یا تجاری عظیم.
- استارتر مغناطیسی: از نوعی کنتاکتور، میتوان برای تأمین توان در موتورهای الکتریکی استفاده کرد. کنتاکتور بهعنوان یک عضو حیاتی استارتر محسوب مشود.
- کنتاکتور خلأ: در سیستمهای AC نوعی کنتاکتور با عنوان کنتاکتور خلأ به کار میرود. در واقع کاربرد این نوع کنتاکتور، فقط در سیستمهای AC است. قوس الکتریکی توسط کنتاکتورهای خلأ از بین میرود. کنتاکتورخلا، زمانی که به یک کلیدزنی سریع نیاز باشد، فوراً وارد عمل میگردد.
- کنتاکتور جیوهای: در این نوع کنتاکتور، برای کلیدزنی از فلز جیوه که درون محفظه عایقی قرار دارد، استفاده میشود.
مزیتهای استفاده از کنتاکتور
- فراهم آمدن امکان کنترل از راه دور
- ممکن شدن طراحی فرمان اتوماتیک برای مراحل مختلف کاری
- زیاد بودن سرعت قطع و وصل کنتاکتور
- ممکن شدن کنترل مصرفکننده از چندین محل
- کم بودن استهلاک آن نسبت به کلید
- بالا بودن طول عمر آن در مقایسه با کلید
- قطعشدن مدار توسط کنتاکتور هنگام قطعی برق و نیاز به استارت مجدد
- کاهش دادن خطر وصل ناگهانی ابزارآلات
- محافظت کاملتر و بیشتر نسبت به کلید
سخن پایانی
در این مقاله از سایت آذر نیرو، در مورد کنتاکتور و کاربردهای آن باهم صحبت کردیم؛ همچنین به برسی مزیتهای این قطعه پرداختیم. امیدواریم با مطالعه این مطلب به آگاهی نسبی در مورد کنتاکتور رسیده باشید. در صورت هرگونه سؤال و ابهامی در مباحث مربوط به برق صنعتی و انواع کنتاکتور، میتوانید به سایت ما مراجعه کرده و مباحث موردنیاز خود را در آنجا مطالعه نمایید.