مسئله دو فاز شدن برق در ساختمانها ممکن است ناشی از عدم توازن بارها میان دو فاز باشد. در صورتی که بارها به صورت نامتوازن بین این دو فاز تقسیم شوند، ممکن است مشکلاتی نظیر افت ولتاژ، افزایش احتمال حوادث الکتریکی، کاهش عمر مفید تجهیزات و کاهش کارایی سیستمهای الکتریکی به وجود آید. یکی از دلایل ناتوانی در توازن بارها در دو فاز، توزیع نامناسب بارها میباشد. این مشکل میتواند ناشی از نصب نادرست تجهیزات الکتریکی، خطا در انشعاب برق یا تجمع زیاد بارهای یک فازه در یک فاز خاص باشد.
این مشکل میتواند منجر به وقوع حوادث زیانآور متعددی شود. در این مقاله، به تحلیل تقسیم برق به دو فاز خواهیم پرداخت. از شما دعوت میکنیم که با ما همراه باشید و اطلاعات گوناگونی در این زمینه کسب کنید.
منظور از دو فاز شدن برق چیست؟
دو فاز شدن برق ساختمانی به طور معمول به دو طریق اتفاق میافتد:
دو فاز شدن برق ساختمان به صورت غیر حقیقی
دو فاز شدن غیر واقعی زمانی اتفاق میافتد که سیم موجود در مرکز ترانس توزیع برق شبکه اصلی یا قطع شده باشد یا دچار آسیب و خرابی شده باشد؛ همچنین یکی دیگر از عوامل مؤثر در بروز دو فاز شدن غیر واقعی، قطع شدن سیم نول از میان دو سیم فاز و نول است که در این حالت، سیم فاز بر روی سیم نول تأثیر میگذارد و منجر به ایجاد وضعیت دو فاز میشود.
دو فاز شدن برق ساختمان به صورت حقیقی
تبدیل برق ساختمان به حالت دو فاز به این شکل انجام میشود که به جای ارائه 220 ولت، 380 ولت برق به مصرفکننده تک فاز منتقل میگردد. علت اصلی این تغییر این است که در سیستم 220 ولت فقط یک سیم نول و یک سیم فاز وجود دارد، در حالی که در سیستم 380 ولت، دو سیم فاز به کار گرفته میشود.
بیشتر بخوانید: نوسان برق به چه معناست؟
دو فاز شدن برق چه پیامدی به همراه دارد؟
بروز مشکل دو فاز شدن برق، تهدیدی جدی و خطرناک برای سیستم الکتریکی ساختمان به شمار میآید و میتواند پیامدهای ناخوشایندی به همراه داشته باشد. عدم تعادل در توزیع انرژی الکتریکی و وقوع دو فاز شدن در برق ساختمان ممکن است منجر به کاهش ولتاژ در نقاط مختلف ساختمان و افزایش دمای شدید در سیمها و تجهیزات الکتریکی گردد که در نهایت میتواند به آتشسوزی منجر شود. وجود دو فاز در برق برای دستگاههای الکتریکی میتواند خطرناک باشد و با افزایش جریان در برخی قسمتهای سیستم توزیع برق، منجر به نیمسوز شدن یا کاهش طول عمر مفید این تجهیزات گردد.
وجود دو فاز در برق برای دستگاههای الکتریکی میتواند خطرناک باشد و با افزایش جریان در برخی قسمتهای سیستم توزیع برق، منجر به نیمسوز شدن یا کاهش طول عمر مفید این تجهیزات گردد. در صورت بروز این مشکل در سیستمهای ساختمانهای عمومی و حیاتی نظیر بیمارستانها، ممکن است سیستمهای اساسی دچار اختلال شده و مشکلات جدی به وجود آید. همچنین، دو فاز شدن برق میتواند به طور مستقیم منجر به برقگرفتگی افراد گردد و در صورت تماس فرد با اجزای معیوب، به آنها آسیب وارد کند.
دلایل دو فاز شدن برق چیست؟
1- وجود مشکل در سیمکشی و ورودیهای اداره برق
چنانچه در سیستم برقرسانی داخلی ساختمان یا خطوط ورودی اداره برق مشکلاتی نظیر سیمکشی نامناسب، استفاده از سیمهای آسیبدیده و اتصالات سست وجود داشته باشد، ممکن است در سیم نول مقاومت یا امپدانس به وجود آید. این مقاومت میتواند منجر به ایجاد اختلاف ولتاژ بین سیم نول و سیم ارت شده و در نتیجه برق دو فاز شود.
2- جابهجا وصل شدن سیمها در کنتور برق و تابلو فیوز
در حین انجام فعالیتهای مختلف در ساختمان، ممکن است نیاز باشد که تکنسین یا برقکار از کنتور شما یک انشعاب بگیرد و پس از پایان کار، سیمهای نول و فاز را به صورت معکوس متصل کند. این عمل معکوس متصل کردن سیمهای نول و فاز در کنتور برق و تابلو فیوز، یکی از شایعترین دلایل بروز مشکل دو فاز شدن برق به شمار میآید.
در این شرایط، اگر تمام فیوزها در تابلو فیوز به حالت بالا قرار گیرند، هیچ نشانهای در تست فازمتر مشاهده نخواهد شد. اما وقتی که همه فیوزها به سمت پایین قرار داده شوند، تست فازمتر به جز سیمی که به فیوز اصلی متصل است، خروجی تمامی خطوط را به عنوان فاز نشان میدهد. برای رفع این مشکل، راه حل بسیار سادهای وجود دارد؛ کافیست سیمهای نول و فاز را تعویض کنید تا این مشکل حل شود.
3- جابهجایی فاز و نول در کلید و پریزها
نصب نادرست و معکوس سیمها در کلید و پریز ممکن است باعث جابهجایی فاز و نول گردد. در چنین شرایطی، اگر برق دچار مشکل دو فاز شده باشد، میتوانید تأثیرات آن را در لامپهای مهتابی یا دیگر تجهیزات روشنایی مشاهده کنید.
4- قطع شدن سیم نول در مسیر
همانطور که در قسمتهای پیشین ذکر شد، قطع شدن سیم نول در مسیر یکی از عوامل ایجاد دو فاز شدن برق به شمار میآید. این سیم ممکن است به دلایل گوناگونی از جمله فرسودگی، اشتباه در سیمکشی و انشعابگیری، استفاده از دستگاههای برقی معیوب، آسیب ناشی از دریلکاری، یا اتصال دستگاههای پرمصرف مانند بخاری برقی و کولر گازی به پریز یا سیمهای ضعیف دچار مشکل شود. با بروز این مشکل، سیم نول در مجموعه مدنظر دارای برق میشود و به همین دلیل برق این مجموعه دو فاز میشود.
بیشتر بخوانید: کنترل فاز چیست؟
5- اتصال جابهجا در سنسورها
سنسورها از نظر ساختاری شباهت زیادی به کلیدها دارند، اما ویژگی بارز آنها عملکرد خودکارشان است. اگر در سنسورها، اتصال سیمهای نول و فاز به اشتباه و به صورت معکوس برقرار شود، وضعیت دو فاز شدن و برقدار شدن سیم نول به وجود میآید.
چگونه مشکل دو فاز شدن برق را حل کنیم؟
زمانی که به این نتیجه رسیدید که برق به حالت دو فاز درآمده است، ضروری است که در اسرع وقت این مشکل را با رعایت تمامی اصول ایمنی حل کنید. از جمله موارد ایمنی در حین رفع مشکل دو فاز شدن برق در ساختمان، بررسی بارگذاری پریزها و قرار دادن وسایل برقی در مکانهای خشک و دور از رطوبت و آب میباشد.
همانطور که در قسمتهای قبلی بیان شد، بروز مشکل دو فاز شدن برق میتواند به دلایل گوناگونی باشد و برای هر یک از این مشکلات، راهحلهای متفاوتی وجود دارد. بنابراین، در این بخش به تحلیل جداگانه هر یک از این مشکلات و راهحلهای مربوط به آنها خواهیم پرداخت. پس از اجرای مراحل ذکر شده در بخش مربوط به دو فاز شدن برق، به صورت مرحله به مرحله موارد زیر را بررسی کنید تا علت مشکل مشخص شود و بتوانید با استفاده از راهحل مناسب، آن را برطرف کنید.
1- بررسی وضعیت سیم نول
2- رفع بار نامتعادل در شبکه برق
3- بررسی شرایط قرارگیری سیمهای فاز و نول در پریز و تابلو برق
4- بررسی هارمونیکهای غیرطبیعی
سخن پایانی
دو فاز شدن برق به معنای استفاده از دو فاز الکتریکی به جای یک فاز برای تأمین انرژی الکتریکی است. در سیستمهای برقی، فازها به عنوان جریانهای الکتریکی تعریف میشوند که به صورت متناوب تغییر میکنند. در واقع، هنگامی که ما از دو فاز استفاده میکنیم، میتوانیم انرژی بیشتری را به دستگاهها و تجهیزات خود منتقل کنیم. این نوع سیستم به ویژه در مکانهایی که نیاز به مصرف بالای انرژی وجود دارد، مانند کارگاهها و کارخانهها، بسیار کارآمد است. با دو فاز شدن برق، ولتاژ و قدرت بیشتری در دسترس است که باعث میشود دستگاهها به طور بهتری کار کنند و عمر مفید آنها نیز افزایش یابد. همچنین، با استفاده از دو فاز، بار الکتریکی بین فازها توزیع میشود که این موضوع میتواند به کاهش خطرات ناشی از بار زیاد کمک کند.
در نهایت، دو فاز شدن برق به ما این امکان را میدهد که از انرژی الکتریکی به شکل بهینهتری استفاده کنیم و در نتیجه هزینههای مصرف انرژی را کاهش دهیم. به همین دلیل، در بسیاری از پروژههای بزرگ و صنعتی، انتخاب سیستم دو فاز به عنوان یک گزینه مناسب و مؤثر در نظر گرفته میشود. این سیستم به ما کمک میکند تا با خیال راحت و با کارایی بیشتر از تجهیزات خود استفاده کنیم و در عین حال به صرفهجویی در مصرف انرژی نیز دست یابیم.