برق گرفتگی پدیده ای ناگهانی است که در نتیجه تماس انسان با منابع الکتریکی مانند سیم های برق، وسایل الکتریکی یا سطوح باردار اتفاق می افتد. برق گرفتگی اغلب در محل کار، خانه و خارج از منزل اتفاق می افتد. به طور کلی، همه افراد در معرض خطر برق گرفتگی هستند، اما عوامل خاصی مانند شغل، محیط و شرایط فیزیکی می توانند احتمال برق گرفتگی را افزایش دهند. افرادی که در صنایع برق، ساختمان، صنایع نظامی و بلایای طبیعی کار می کنند اغلب در معرض خطر بالایی هستند. برق گرفتگی زمانی اتفاق می افتد که جریان الکتریکی از بدن عبور می کند. محصولاتی مانند محافظ برق مرکزی، نوسان گیر، محافظ موتور و … با جلوگیری از نوسانات الکتریکی به کاهش خطر شوک الکتریکی کمک می کند.
برق گرفتگی چه زمانی رخ میدهد؟
برق گرفتگی زمانی رخ می دهد که یک سیستم الکتریکی به طور ناگهانی و به طور موقت در دسترس نباشد. این مشکل می تواند در هر محیط الکتریکی رخ دهد. این می تواند از خانه ها و ادارات گرفته تا کارخانه های صنعتی و شبکه های بزرگ برق اتفاق بیفتد. علت برق گرفتگی می تواند متفاوت باشد. دلایل اصلی عبارتند از:
1. خرابی در سیستم توزیع برق
خطوط برق، ترانسفورماتورها، وسایل حفاظتی و انتقال برق ممکن است از کار بیفتند و باعث برق گرفتگی شوند.
2. مشکلات در تولید برق
اگر نیروگاه ها یا سایر منابع در تولید برق مشکل داشته باشند، ممکن است برق سیستم قطع شود و برق گرفتگی رخ دهد.
3. شرایط طبیعی
رعد و برق، طوفان، زلزله، سیل و سایر پدیده های طبیعی مانند رطوبت می توانند باعث قطع برق و بروز برق گرفتگی شوند.
4. خطا در استفاده از برق
استفاده بیش از حد از ظرفیت سیستم الکتریکی، خطای انسانی در عملکرد تجهیزات الکتریکی و عدم نظارت و مدیریت صحیح سیستم می تواند منجر به برق گرفتگی شود.
علائم برق گرفتگی
فردی که دچار برق گرفتگی شده است ممکن است شواهد کمی از آسیب در بدن خود داشته باشد یا ممکن است دچار سوختگی شدید شده باشد. گاهی اوقات ممکن است فرد به دلیل برق گرفتگی دچار حمله قلبی شود. سوختگی معمولاً در قسمتهایی از بدن که با منبع الکتریکی یا زمین در تماس است بیشتر از سایر قسمتها دیده میشود. دستها، پاشنه پا و سر نقاط معمولی برای تماس هستند. علاوه بر سوختن، گاهی در اثر فشار زیاد ناشی از برق گرفتگی و انقباض شدید عضلات انسان به جای دیگری پرتاب می شوند. همچنین در این صورت باید احتمال آسیب نخاعی بررسی شود. اگر فردی پس از برق گرفتگی دچار تنگی نفس، درد قفسه سینه یا درد شکم شود، احتمالاً یک آسیب داخلی است. درد در بازو یا پا یا تغییر شکل قسمتی از بدن به دلیل برق گرفتگی نشانه شکستگی استخوان است. کودکان تمایل به گاز گرفتن سیم های برق دارند که می تواند منجر به سوختگی در دهان آنها شود.
برای جلوگیری از برق گرفتگی چه کنیم؟
یکی از مهم ترین راه های جلوگیری از برق گرفتگی، توجه به سیستم اصولی برقکشی در ساختمانهای تازهساخت یا بازسازی شده است. در ادامه تیم تحریریه آذر نیرو مواردی را به شما گوش زد می کند که رعایت آن ها می توانید مانع برق گرفتگی شود.
1. عایق بندی بخشهای دارای برق
برخی از سیم های مورد استفاده در ساختمان همیشه در دسترس هستند. بهتر است برخی از این سیم ها را با نوارهای مخصوص عایق بندی کنید. در این صورت از تماس مستقیم انسان با این سیم ها جلوگیری می شود. توجه داشته باشید که استفاده از پوشش هایی مانند رنگ، وارنیش و… به تنهایی برای عایق کردن مناسب نیست. مهمترین قسمت های خانه که نیاز به عایق کاری دارند عبارتند از:
– ترمینالها
– انتهای کابلها
– انواع بستها
– محل اتصال کابلها به یکدیگر
2. ایجاد محفظه و موانع برای محصولات برقی
اکثر قطعات الکتریکی پوشیده شده و دور از دسترس هستند. بنابراین کاملاً ایمن هستند و در هنگام تماس باعث برق گرفتگی نمی شوند. باید وسیله ای را انتخاب کرد که آب، گرد و غبار و ذرات رسانا نتوانند وارد محیط آن شوند. محفظۀ وسایل الکتریکی باید تناسب کامل با محیط خود داشته باشند. همچنین بهتر است آنها را داخل فضاهای بسته یا پشت موانع و حصار ها قرار دهید. در این مورد، آنها برای عموم قابل دسترسی نیستند.
3. استفاده از کلیدهای محافظ جان
این کلیدها با مقایسه جریان های عبوری از فاز و نول، جریان عبوری یا نشتی به زمین را تشخیص می دهند. حساسیت کلیدهای محافظ جان به اندازه کافی بالاست تا جریان های نشتی کوچک را نیز تشخیص دهد. این جریان ها کلید مینیاتوری را قطع نمی کنند، اما ممکن است منبع شوک الکتریکی یا آتش سوزی باشند. تشخیص این جریان ها باعث می شود کلید قطع شود و در نتیجه جریان برق مدار قطع گردد.
4. عایق کردن محیط
در این روش معمولاً محیط اطراف دستگاه مانند دیوارها، کف و … عایق بندی می شود. این باعث می شود که تماس با قطعاتی که به دلیل خرابی در عایق سیم برق دار از کار افتاده اند، غیرممکن شود. البته این عایق را می توان برای دستگاه هایی انجام داد که همیشه در وضعیت ثابت هستند.
5. قطع کردن برق فیوز
هنگام تعویض لامپ، کلید، پریز و هرگونه بررسی تعمیر و تعویض، باید فیوز را قطع کنید. توجه داشته باشید که برای موثر بودن این امر، سیم فاز برق ساختمان باید در مدار کلید برق باشد. در این حالت وقتی برق از سوییچ قطع می شود. جریان فاز نیز قطع خواهد شد.
بیشتر بخوانید: حفاظت افراد در تماس مستقیم و غیرمستقیم با برق
6. وسایل برقی را زمانی که به برق متصل هستند تمیز نکنید
هنگامی که چراغ روشن است یا دستگاه شما به برق وصل است آن را تمیز نکنید. در مورد لامپ ها، وقتی کلید روشن است، مجاز به تعویض لامپ ها نیستید.
7. از وسایل برقی در محیط مرطوب استفاده نکنید.
حتی اگر وسیله برقی شما سالم است، باید تا حد امکان از استفاده از آن در محیط های مرطوب مانند حمام خودداری کنید. به طور کلی بهتر است جریان الکتریکی در مناطق مرطوب ساختمان ها انشعاب نشود. روشنایی این مکانها هم بهتر است از خارج محیط تأمین شود. البته ممکن است اجرای این کار سخت باشد. در این حالت سیم باید به لامپ متصل شود تا رطوبت به آن نفوذ نکند. هرگز از وسایلی مانند اجاق یا بخاری برقی برای گرم کردن در محیط مرطوب استفاده نکنید.
درمان برق گرفتگی چیست؟
– با رعایت نکات ایمنی مصدوم را از جریان برق جدا کنید.
– کنترل علائم حیاتی
– تماس با 115
– پاهای مصدوم باید بالاتر از سطح بدن او باشد
– برق گرفتگی می تواند سوختگی داشته باشد. اگر سوختگی سطحی است، محل را با آب سرد بشویید و پانسمان کنید، اما اگر سوختگی عمیق است، مصدوم را سریعا به مرکز درمانی ببرید.